Pod pojęciem umowy wydawniczej mogą skrywać się dwie rzeczy – umowa licencyjna albo umowa z przeniesieniem praw autorskich. Jeśli zastanawiasz się, co to jest umowa wydawnicza, koniecznie sprawdź mój poprzedni artykuł na ten temat. Tym razem bowiem skupimy się konkretnie na jej wspomnianych wyżej podtypach (czyli licencyjnej i z przeniesieniem praw autorskich). 

Sprawdźmy więc, jaki jest ich charakter oraz co dokładniej je odróżnia.

Umowa licencyjna – Charakter

Umowa licencyjna, zgodnie z art. 66 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych „uprawnia do korzystania z utworu w okresie pięciu lat na terytorium państwa, w którym licencjobiorca ma swoją siedzibę albo miejsce zamieszkania, chyba że w umowie postanowiono inaczej”.

• Przedmiot

Jak to rozumieć? Przedmiotem umowy licencyjnej jest upoważnienie osoby trzeciej, czyli wydawcy przez autora książki do korzystania z praw majątkowych. Prawa majątkowe uprawniają do korzystania, rozporządzania i pobierania wynagrodzenia. Czyli autor upoważnia wydawcę do wydania i sprzedaży książki.

• Czas trwania

Najczęstszym błędem w umowach licencyjnych jest określanie czasu ich trwania. Umowa licencyjna może być zawarta na czas oznaczony do 5 lat lub nieoznaczony. Dlaczego nie można zawrzeć umowy na 7 lat? Z uwagi na art. 68 ust. 2 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych „Licencję udzieloną na okres dłuższy niż pięć lat uważa się, po upływie tego terminu, za udzieloną na czas nieoznaczony”.

• Zasięg terytorialny

Tak jak wspomniałam wyżej – umowa licencyjna może uprawniać do korzystania z utworu na terytorium państwa, w którym licencjobiorca (wydawca) ma siedzibę lub miejsce zamieszkania. Jednak strony mogą się umówić, że zasięg będzie większy i wskazać w umowie konkretne kraje, terytorium UE itp.

Umowa licencji wyłącznej

Umowa licencji wyłącznej polega na tym, że autor upoważnia tylko jednego wydawcę do korzystania z utworu na tym samym polu eksploatacji. To znaczy, że autor nie może jednocześnie wydać książki papierowej u jednego i drugiego wydawcy. Jednak jeśli jakieś pole eksploatacji nie zostało uwzględnione w umowie z pierwszym wydawcą, może zostać objęte umową z innym.

Z licencją wyłączną wiążą się dwie ważne kwestie:

• Musi być wyraźnie zastrzeżona w umowie (np. Autor udziela licencji wyłącznej/Autor zobowiązuje się do nie udzielania licencji na utwór objęty umową innym podmiotom).
• Umowa, w której znajduje się postanowienie o licencji wyłącznej musi być zawarta w formie pisemnej, inaczej będzie nieważna.

Umowa licencji niewyłącznej

Jeśli w umowie nie zostało określone jakiego rodzaju licencji udzielił autor, przyjmuje się, że strony zgodziły się na licencję niewyłączną. Oznacza to, że twórca może udzielić upoważnienie innym osobom do korzystania z utworu na tym samym polu eksploatacji. Umowa licencji niewyłącznej (gdyż może to być uregulowane wprost w umowie) lub umowa, która przemilcza temat rodzaju licencji może być zawarta w dowolny sposób.

Umowa z przeniesieniem praw autorskich – Charakter

Umowa z przeniesieniem praw autorskich jest umową nienazwaną i może przybrać postać umowy o dzieło, umowy darowizny i wiele więcej. Postanowienie o przeniesieniu praw autorskich może tak naprawdę znaleźć się w dowolnej umowie.

• Przedmiot umowy

Umowa z przeniesieniem praw autorskich, jak sama nazwa wskazuje przenosi prawa autorskie majątkowe z autora na wydawcę. Oznacza to, że autor traci uprawnienia do korzystania, rozporządzania i pobierania wynagrodzenia za utwór, a w pełni uprawnionym staje się wydawca. Podobnie jak w przypadku umowy licencyjnej, w umowie muszą zostać wyraźnie wskazane pola eksploatacji. 

O skutkach braku tego wskazania pisałam we wspomnianym na początku tekście o umowach wydawniczych.

• Forma umowy

Umowa ta musi być zawarta w formie pisemnej pod rygorem nieważności.

• Czas trwania umowy

Przejście praw autorskich powinno być trwałe, dlatego najczęściej taką umowę zawiera się na czas nieoznaczony (wtedy istotne jest wskazanie sposobów jej wypowiedzenia), ale coraz częściej zdarza się czasowe przejście praw autorskich. Rodzi to problem – co się dzieje z prawami po wygaśnięciu umowy? Czy wracają one automatycznie do autora, czy potrzebna jest kolejna umowa na linii wydawca-autor?

Warto w tym miejscu zwrócić uwagę na to, że jeśli w umowie nie ma wyraźnego postanowienia o przeniesieniu o przeniesieniu prawa to uważa się, że twórca udzielił licencji. Nie wystarczy więc samo nazwanie umowy jako umowa z przeniesieniem praw autorskich. Musi w niej znaleźć się postanowienie o następującym brzmieniu: „Twórca przenosi autorskie prawa majątkowe do Utworu na Wydawcę”.

Różnice i podobieństwa między rodzajami umów

Aspekt	Umowa z przeniesieniem praw autorskich	Umowa licencyjna
Podmiot	Zmienia się podmiot uprawniony z tytułu autorskich praw majątkowych	Nie zmienia się podmiot uprawniony z tytułu autorskich praw majątkowych. Twórca upoważnia wydawcę do wykonywania tych praw.
Domniemania	W razie braku wyraźnego postanowienia o przeniesieniu praw → domniemanie umowy licencyjnej.	W razie braku wyraźnego postanowienia o licencji wyłącznej → domniemanie licencji niewyłącznej.
Czas trwania	Co do zasady umowa zostaje zawarta na czas nieokreślony.	Czas nieokreślony lub określony maksymalnie do 5 lat.
Forma	Pisemna pod rygorem nieważności	Pisemna w przypadku licencji wyłącznej, dowolna w przypadku licencji niewyłącznej
Dalsze rozporządzanie	Wydawca, jako jedyny uprawniony może samodzielnie decydować o dalszym rozporządzaniu prawami – np. przekazanie innemu wydawcy, przekazanie praw w celu stworzenia scenariusza, etc.	W umowie należy zawrzeć postanowienie o sublicencji – dalszym udzielaniu licencji przez wydawcę. Autor na etapie umowy może zdecydować, czy godzi się na takie rozwiązanie czy nie.

Podsumowanie

Autorzy często zastanawiają się, która umowa jest dla nich korzystniejsza. Z perspektywy prawa można odpowiedzieć, że będzie to umowa licencyjna, ze względu na brak zmiany podmiotu upoważnionego. Jednak umowa z przeniesieniem praw autorskich również może być korzystna – wystarczy tylko odpowiednio zadbać o swoje prawa i obowiązki. 

Zastanawiasz się, czy Twoja umowa w pełni Cię chroni? Skontaktuj się ze mną, a przygotuję Ci raport umowy wydawniczej.

FAQ

1. Co to umowa wydawnicza?

Umowa wydawnicza to umowa licencyjna lub umowa z przeniesieniem praw autorskich, na mocy której autor umożliwia korzystanie lub przenosi prawa autorskie do swojego utworu, a wydawca zobowiązuje się do jego wydania.

2. Jakie są rodzaje umowy wydawniczej? 

Przede wszystkim wyróżniamy umowę licencyjną (z podziałem na umowę licencyjną wyłączną i niewyłączną) oraz umowę z przeniesieniem praw autorskich. Często można się też spotkać z umową o stworzenie dzieła i udzielenie licencji albo przeniesienie praw do tego dzieła. Lecz, tak jak sama nazwa wskazuje nawet umowa o stworzenie dzieła przybiera jeden z dwóch rodzajów umowy wydawniczej.

3. Czy przeniesienie praw jest trwałe i nieodwracalne?

Nie, umowę z przeniesieniem praw autorskich można wypowiedzieć, a także w określonych przypadkach od niej odstąpić. Wtedy prawa autorskie majątkowe wracają do twórcy.

4. Co to znaczy, że autorskie prawa osobiste są niezbywalne?

Oznacza to, że autor nie może pozbyć się praw osobistych. Nie mogą być one przedmiotem umowy wydawniczej, ani żadne postanowienie w umowie nie może ich przenieść.

5. Na co zwrócić uwagę przed podpisaniem umowy z wydawnictwem?

Najważniejszym aspektem, od którego powinniśmy zacząć analizę umowy wydawniczej jest to, co się dzieje z prawami autorskimi majątkowymi (czy autor udziela licencji czy przenosi prawa na wydawcę). Kolejnym ważnym aspektem jest czas trwania umowy, sposoby jej rozwiązania, kwestie związane z wynagrodzeniem i terminy (m.in. na dostarczenie dzieła, na akceptację poprawek czy termin publikacji). Nie można też oczywiście pominąć postanowień związanych z polami eksploatacji.

6. Czy mogę negocjować warunki umowy wydawniczej?

Tak, co do zasady obie strony umowy wydawniczej są na takiej samej pozycji. Jednak w praktyce to wydawca najczęściej wychodzi z propozycją umowy i wysyła autorowi wzór umowy. Nie gwarantuje to jednak, że umowa ta w pełni chroni prawa twórcy. Autor może, a nawet powinien w takiej sytuacji podjąć negocjacje.

7. Co to są pola eksploatacji i dlaczego trzeba je wymieniać?

Pola eksploatacji to nic innego jak sposoby korzystania z utworu. Zaliczamy do nich m.in. wydanie książki w formie papierowej, e-booka, audiobooka. Przeniesienie praw i udzielenie licencji może odbyć się tylko na wymienionych polach. Jeśli nie jest to uregulowane w umowie, to uważa się, że przeniesienie praw/udzielenie licencji na danym polu nie nastąpiło.